Verwacht

  • Gezicht van...
  • Rafelroutes
  • Denksels
  • Tekentaal
  • Snippers
  • De volgende editie van Liemers Gezicht verschijnt op vrijdag 28 augustus.
  • Voor eerdere publicaties klik op de rubrieknaam en scroll naar beneden. 

 

   

 

 

arnold van vliet4

De teek

Voor de oplettende lezer is dit artikel een herhaling van zetten. In 2016 interviewde ik Arnold van Vliet over de teek. In 4 jaar tijd is het aantal tekenbeten fors toegenomen, reden te over opnieuw aandacht voor de teek te vragen. Het artikel is aangepast aan de actuele situatie. 

Geen liefde
Een brede grijns trekt over zijn gezicht bij de vraag of hij inmiddels een beetje van ze is gaan houden. “Ze fascineren me in hoge mate, maar genegenheid? Nou nee, daarvoor berokkenen ze teveel narigheid.” Arnold van Vliet, afgestudeerd bioloog, is als onderzoeker en docent verbonden aan de leerstoelgroep Milieusysteemanalyse van Wageningen University. “Mijn vakgroep houdt zich bezig met de effecten van de weers- en klimaatveranderingen op de natuur, de gevolgen daarvan op onze samenleving èn de vraag hoe problemen naar aanleiding van die gevolgen zijn te voorkomen. Al jarenlang maak ik mij zorgen over klimaatveranderingen en de invloed daarvan op natuur èn mens. Het stemt me somber dat veel van die veranderingen aan de man in de straat voorbijgaan. Ik zie het daarom als een uitdaging om moeilijke wetenschappelijke onderwerpen als fenologie (studie van natuurverschijnselen, meteorologische omstandigheden en hun verbanden) inzichtelijk te maken. Het breed communiceren van de mogelijke gevolgen hoort daar bij. Een goed voorbeeld is de (schapen)teek. Klein in fysiek, groots in daden.”

Lekker weertje
“Dat we voortdurend de publiciteit zoeken met informatie over de teek en speciaal de tekenradar hebben ontwikkeld is niet voor niets. De afgelopen tien jaar is het aantal tekenbeten en ziekte van Lyme gevallen in Nederland fors gegroeid. We gaan er vanuit dat die toename het gevolg is van de stijgende temperaturen. In een warmere omgeving voelt niet alleen de teek zich plezierig, ook haar gastheren als muizen, grotere grazers en vogels ervaren die als prettig. En voor de mens geldt dat net zo, we komen elkaar dus vaker tegen.”

1,5 miljoen tekenbeten
Met een paar relatief warme winters op rij lijkt ook 2020 een goed tekenjaar te worden. Arnold: “Teken zijn er het hele jaar door. Zodra de temperatuur boven de 5 tot 10° komt, worden ze actief. De meeste mensen worden dan ook gebeten in de periode van maart tot en met oktober. Niet zo raar natuurlijk, we zijn meer buiten, wandelen in het bos, werken in de tuin, allemaal omstandigheden die een ontmoeting met de teek vergroten. We nemen aan dat alleen al in juli landelijk gezien zeker 400.000 mensen een tekenbeet oplopen. Op jaarbasis praten we over maar liefst 1,5 miljoen beten. Eén op de vijf teken is besmet met de Borrelia bacterie. Een simpel rekensommetje leert dat 300.000 besmette teken na een beet de ziekte van Lyme kunnen overbrengen. Let op, kunnen. Niet iedereen die door een besmette teek gebeten wordt, krijgt ook de ziekte van Lyme. Ondanks deze nuancering wordt naar schatting nog altijd 1 – 3% van de mensen die door een teek gebeten worden ziek, heel veel lymepatiënten per jaar. Ik ken mensen met een heel ernstige vorm van Lyme, geloof me, daar wil je niet mee ruilen.”

Bekend en onbekend
Wat weten we van teken? “Veel” aldus Arnold, “maar nog lang niet genoeg. We weten dat teken niet vliegen en springen en evenmin uit bomen vallen. We weten dat teken een ongelooflijk geduld hebben. Rustig in een hinderlaag wachten tot een slachtoffer, knaagdier, hond, of mens passeert en zich dan vasthaken. Die wachttijd kan wel oplopen tot een jaar en al die tijd onthouden ze zich van eten en drinken. We weten dat je een tekenbeet niet voelt; in de speekselklieren van de teek zit een stofje dat na bijten een verdovende invloed op ons afweersysteem heeft. We weten dat teken net als muggen persoonlijke voorkeuren hebben. Dat heeft te maken met de bacteriesamenstelling van de huid, die een unieke en persoonsafhankelijke geur geeft. We weten dat de Utrechtse heuvelrug dè teken-hot spot van Nederland is. Waarom weten we niet. We weten dat 10% van de mensen met de ziekte van Lyme langdurig klachten houdt ondanks antibioticumbehandeling. Om uit te zoeken waarom die behandelingen niet het gewenste resultaat opleveren, hebben Radboud universitair medisch centrum, Gelreziekenhuizen Apeldoorn, tekenradar, RIVM en het AMC het ‘LymeProspect’ Onderzoek opgezet. Het doel is om in een vroeg stadium aan de hand van bloedonderzoek en vragenlijsten te kunnen vaststellen welke mensen langere tijd ziek dreigen te worden. Voor dat onderzoek zoeken we dit jaar 500 mensen bij wie de ziekte van Lyme wordt vastgesteld. Wie mee wil doen, kan alle informatie vinden op tekenradar of zich via de huisarts aanmelden.

Tekenvanger
Hoe meet je de toename van teken? Arnold: “Al tien jaar lang vangen vrijwilligers eenmaal per maand teken met een tekenvanger. Dat gebeurt door een katoenen lap van ca. 1 bij 1 meter  jaar in jaar uit over het zelfde perceel van 200 vierkante meter te slepen. Op mijn vangdag begin juni heb ik in 25 stappen maar liefst 600 teken gevangen; een recordopbrengst! Dat geeft een indicatie van het tekenbestand.” 

Controle, controle, controle…
Binnen blijven in het vervolg? Arnold: “Blijf genieten van het buitenleven, maar wees bedacht op wat je doet. Trek als je de bossen ingaat beschermende kleding aan, wandel niet met blote benen door hoog gras, gebruik eventueel een Deet-houdend middel (werkt ook tegen muggen) èn controleer je lichaam bij thuiskomst. Ook al heb je alleen maar in de tuin gewerkt; een derde van alle tekenbeten wordt opgelopen in de tuin. Zit er een teek, verwijder die zo snel mogelijk, ontsmet de beetplek en houd het nog drie maanden in de gaten om te kijken of er een rode vlek of kring ontstaat die groter is dan anderhalve centimeter. Controle na een bezoek aan het groen is cruciaal.”  

Tekenapp
Benieuwd hoe hoog de tekenactiviteit bij jou in de buurt is? Vanaf deze week kan iedereen met de 'Teken-alert', een gloednieuwe door Nature Today ontwikkelde tekenradar-app, checken wat de tekenverwachting in zijn buurt is. Op basis van weerinformatie, satellietgegevens en het landschap wordt een actueel Teken-Alert gemaakt en via de app beschikbaar gemaakt. Deze informatie kan helpen om tekenbeten en door teken overdraagbare ziekten zoals Lyme te voorkomen. Geen app? Geen nood, ook de website van Nature Today publiceert de Teken-Alert met tekenactiviteit in Nederland. Kijk voor meer informatie onderaan dit artikel.

Eet smakelijk
De teek heeft een wel heel negatief imago gekregen. Is er nog wel iets goeds aan het diertje? Arnold: “Jazeker. Het wordt met graagte gegeten door spinnetjes, sluipwespen, rode bosmieren, schimmels en sommige aaltjessoorten. Net als elk levend organisme maakt het deel uit van de voedselketen.”
door José Vleeming

Meer informatie: 
Tekenalert
Tekencheck in de buurt
Tekenradar

 

 

 


Jaargang 2020 - juli