Verwacht

  • Gezicht van...
  • Rafelroutes
  • Snippers


  • De volgende editie verschijnt naar verwachting op vrijdag 24 april 2020.
  • Voor eerdere publicaties klik op de rubrieknaam en scroll naar beneden. 

 

   

 

 

Header

Natuur volgens Natuurfilosoof Matthijs Schouten

Het is voorjaar in de Liemers. De weilanden kleuren groen. De sleedoornhagen zien wit van de bloemen. In de dorpen hoor je merels fluiten en de eerste zwaluwen flitsen al langs de dijkwanden. De natuur komt tot leven zeggen we dan.

Maar wat is nu eigenlijk natuur? Deze vraag stelde Natuurfilosoof Matthijs Schouten bij een lezing op de landelijke IVN dag.

Hij liet ons vervolgens een onbedijkte rivier in de Amazone zien en vroeg of dit natuur was. Iedereen vond van wel.  Daarna volgde een foto met  ‘nieuwe’ natuur in onze eigen Gelderse Poort.  De meeste toehoorders vonden dit ook natuur.  Toen volgde een nostalgisch landschap met meidoornhagen en knotwilgen en  hier begonnen velen al te twijfelen. Hij eindigde met een foto van een prachtig groen weiland in een modern agrarisch landschap; de zaal was nu luidruchtig in discussie.

Definitie
Matthijs Schouten gaf toen de definitie voor natuur zoals ecologen die gebruiken: ‘Natuur bestaat uit alle levende wezens die ergens zelfstandig terecht zijn gekomen en daar kunnen functioneren. Alles dat de zorg van mensen nodig heeft hoort daar niet bij.’ Welke consequenties heeft zo’n definitie voor bijvoorbeeld de Gelderse Poort? Hier hebben we ruimte gecreëerd die bij hoge waterstanden vol kan lopen. Verder gebeurt er niets en inderdaad groeiden er binnen de kortste keren allerlei planten en struiken. Ook keerden verrassend snel de nodige insecten, vogels en zoogdieren terug die nagenoeg uit onze delta verdwenen waren.

Nu een stapje dichterbij
Wij hebben een behoorlijk aantal kilometers aan dijkwanden in ons gebied. Die zijn inmiddels erkend als biotoop; er vinden geen agrarische bewerkingen plaats, er graast (meestal) geen vee, aan de zuidzijde zijn ze warm en zonnig, aan de noordzijde veel koeler, ze zijn blootgesteld aan alle weersomstandigheden, er is geen bebouwing. Veel dijkvakken worden ingezaaid met  bloemrijke grasmengsels en hebben een aangepast maaibeleid. Nu hoor je er ’s zomers weer sprinkhanen en fladderen er vlindersoorten rond die horen bij extensief beheerde hooilanden. Allemaal van zelf gekomen met een beetje hulp van ons.

Natuur is dichtbij

Waar gaan we heen op slootjesexcursie met de schoolkinderen? Het verbaasde mij enorm te ontdekken dat de meest geschikte watertjes daarvoor in woonwijken liggen. Juist daar zijn vijvers en waterpartijen waar het wemelt van de salamanders, stekelbaarsjes en kikkers. Hoe komt dat? In ons agrarisch landschap worden sloten voortdurend geschoond om de waterafvoer niet te hinderen. Daarmee worden alle waterplanten er jaarlijks uitgehaald. Deze dienen als voedsel, schuilplaats en nestgelegenheid voor waterdieren en als dat verdwijnt zijn zij er ook niet meer. In de wijken gebeurt dat niet. Zo ziet u in onze woonomgeving is de natuur helemaal niet ver.

Kan het nog dichterbij? Jawel
De parkeerplaats voor uw huis! Echt waar ga maar eens kijken. Tussen de stenen vind je grasjes, mosjes en kleine eenjarige plantjes als ereprijs. Het is er lekker zanderig en het warmt er snel op, dus ook ideaal voor mieren. Die zijn daar vanzelf gekomen en gedijen daar zonder onze bemoeienis. Ze vormen weer voedsel voor bijvoorbeeld merels en mussen. Vogels die we graag in onze tuinen zien.

Wat wil ik u nu vertellen?
Natuur is overal. Van het safaripark in Kenia tot de parkeerplaats voor uw huis. Van uw tuin tot de amazone. Feitelijk zijn het de omstandigheden die bepalen welke dieren en planten er zich vestigen. En het zal u verbazen hoe vindingrijk ze zijn.
door Carin Holtslag

N.B.: Prof. Dr. MGC Schouten is als bijzonder hoogleraar verbonden aan de WUR.